Historia przedsiębiorczości – jak ewoluowała na przestrzeni lat?

Przedsiębiorczość nie ma jednego początku – jej historia to ciąg przemian od rzemieślniczych cechów, przez izby gospodarcze, aż po instytucje wsparcia małych firm i ekonomię społeczną. Dzisiejsze mechanizmy doradztwa, szkoleń i pożyczek wyrosły z realnych problemów lokalnych rynków pracy. Zapraszamy do prześledzenia, jak te zmiany wyglądały na konkretnych przykładach z Polski.

Jak powstawały pierwsze cechy rzemieślnicze?

W Limanowej historia rzemiosła sięga 1565 roku, gdy król Zygmunt August nadał miastu prawa miejskie. W księgach miejskich z XVI wieku odnotowano przedstawicieli kilkunastu zawodów – od stolarzy i szewców po piwowarów, bednarzy czy rurmistrza. W 1581 roku w mieście działało już 44 rzemieślników, a zapisy o dwóch cechach, sukienniczym i szewskim, pojawiły się w latach 1597 i 1618.

Organizacja rzemieślnicza przetrwała w Limanowej do czasów powojennych. Od 1951 roku działała jako Cech Rzemiosł Różnych, a od 2001 roku nosi nazwę Cech Rzemiosła i Przedsiębiorczości. To pokazuje, że struktury cechowe potrafiły się zmieniać razem z gospodarką, zamiast trzymać się wyłącznie średniowiecznych schematów.

Ewolucja przedsiębiorczości to droga od cechów rzemieślniczych i lokalnych izb do wyspecjalizowanych instytucji otoczenia biznesu oraz ekonomii społecznej.

Jak izby rzemieślnicze radziły sobie ze zmianami politycznymi?

Podstawą prawną tworzenia izb rzemieślniczych na ziemiach polskich pod zaborem pruskim stała się ustawa z 1897 roku. Na jej mocy 25 września 1899 roku ogłoszono statut, a z początkiem 1900 roku przystąpiono do organizacji. Bydgoska Izba Rzemieślnicza odbyła zebranie konstytucyjne 25 kwietnia 1900 roku w ratuszu przy ul. Jezuickiej 1. W okręgu bydgoskim działały wtedy 233 cechy, skupiające 10 174 samodzielnych rzemieślników, którzy zatrudniali 7 723 czeladników i 5 102 uczniów.

Po odzyskaniu niepodległości, 19 stycznia 1920 roku, władze niemieckie przekazały Bydgoszcz Polsce, a izba kontynuowała działalność. Druga wojna światowa przerwała jej pracę, ale już na początku 1945 roku cechy zaczęły odbudowywać się w Bydgoszczy, Toruniu, Inowrocławiu, Włocławku, Grudziądzu, Chojnicach i Nakle. Lata 1949–1955 przyniosły regres związany z uspołecznianiem gospodarki, a ożywienie nastąpiło po 1956 roku.

Kolejna reorganizacja administracyjna w 1975 roku sprawiła, że izba objęła województwa bydgoskie, toruńskie i włocławskie. Po 1989 roku liczba zrzeszonych zakładów spadła z 17 088 do 5 831 w 1995 roku, głównie przez zniesienie obowiązku przynależności. 1 stycznia 1999 roku organizacja przyjęła nazwę Kujawsko-Pomorska Izba Rzemiosła i Przedsiębiorczości w Bydgoszczy.

Jak wyglądało wsparcie małej przedsiębiorczości po 1989 roku?

W Dobiegniewie 24 kwietnia minęło 25 lat od powołania Stowarzyszenia Wspierania Małej Przedsiębiorczości. Pierwsza nazwa brzmiała Gorzowskie Stowarzyszenie Wspierania Małej Przedsiębiorczości. Założycielami były 34 osoby fizyczne, a także Wojewódzki Urząd Pracy w Gorzowie Wielkopolskim, Wyższa Szkoła Biznesu oraz gminy: Dobiegniew, Strzelce Krajeńskie, Bierzwnik, Choszczno, Zwierzyn i Stare Kurowo. Siedzibę nieodpłatnie przekazał Urząd Miejski w Dobiegniewie.

Głównym celem od początku było wspieranie małych firm tworzonych przez osoby bezrobotne. Pierwszy projekt TOR #10 korzystał ze środków Banku Światowego i Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej. W 1995 roku powstał Ośrodek Wspierania Małej Przedsiębiorczości, który świadczył nieodpłatne usługi dla mikroprzedsiębiorstw i startujących firm.

Do najważniejszych zadań ośrodka należały:

• sporządzanie biznesplanów i wniosków pożyczkowych,
• pomoc w przygotowaniu wniosków o dotacje z programów Phare 2001, Phare 2002, SPO WKP i SPO RZL,
• ocena złożonych wniosków i doradztwo,
• wsparcie przedsiębiorców w zarządzaniu projektami.

W strukturach stowarzyszenia od 1995 roku działał też ośrodek szkoleniowy, zarejestrowany w Kuratorium Oświaty w Gorzowie Wielkopolskim. Organizowano szkolenia dla pracowników małych firm, warsztaty dla przedsiębiorstw, kursy z obsługi kas fiskalnych oraz program „Lubuska biznes women”. Z kolei w Gliwicach po wojnie impulsem do samoorganizacji stał się napływ ludności do zniszczonego miasta. Cech Rzemiosł Różnych rozpoczął działalność 24 kwietnia 1945 roku, a obecnie zrzesza 126 zakładów rzemieślniczych.

Na Pomorzu Zachodnim przełom przyniosły ustawy z 1988 i 1989 roku o działalności gospodarczej i o rzemiośle. VIII Zjazd Delegatów 24 listopada 2001 roku zmienił nazwę na Izbę Rzemieślniczą Małej i Średniej Przedsiębiorczości w Szczecinie. Organizacja jest członkiem Związku Rzemiosła Polskiego od 1945 roku i potwierdza kwalifikacje w 55 zawodach.

Za wynikami dobiegniewskiej organizacji stali też wieloletni pracownicy: Kazimierz Kisiel, Helena Okrój, Zofia Janke i Arleta Łukasik oraz członkowie Barbara Braun, Tadeusz Bednarczuk, Leszek Waloch, Romuald Gawlik, Jan Szylak, Tadeusz Kałuziak, Zbigniew Gacki, Jan Nikonor i Józef Pater. Trzon założycielski tworzyli Alfred Piątek, Jan Chmiel i Kazimierz Błaszczyk.

Jak finansowano małe firmy?

Ważnym elementem ewolucji przedsiębiorczości stały się wyspecjalizowane fundusze pożyczkowe. Fundusz Rozwoju Przedsiębiorczości powstał w 1994 roku, by uzupełnić lukę w dostępie do kapitału dla małych podmiotów. Pierwsze wsparcie finansowe wyniosło 549 420 zł, a w 2003 roku Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości przekazała dotację w wysokości 660 000 zł. Urząd Marszałkowski w Zielonej Górze dokapitalizował fundusz kwotą 3 000 000 zł, zwiększoną w kolejnych latach do 6 000 000 zł.

Fundusz łącznie udzielił 503 podmiotom gospodarczym wsparcia finansowego na kwotę 26 487 800 zł.

Fundusz kierował pożyczki wyłącznie do mikro, małych i średnich przedsiębiorstw oraz do osób rozpoczynających działalność. Zaletą były szybkie decyzje, pożyczki do 250 000 zł, stałe oprocentowanie przez cały okres spłaty oraz mało zbiurokratyzowane procedury. Dzięki temu wsparcie trafiało nie tylko na inwestycje, ale też na cele inwestycyjno-obrotowe.

Jak wygląda ekonomia społeczna po 2015 roku?

Od 27 lutego 2015 roku Stowarzyszenie z Dobiegniewa tworzy konsorcjum powołujące Lubuski Ośrodek Wsparcia Ekonomii Społecznej w Gorzowie Wielkopolskim. Partnerami są Stowarzyszenie Rozwoju Regionalnego „Rozwój” oraz Stowarzyszenie Pracowników Służb Społecznych „KRĄG”. Akredytację Ministra Pracy i Polityki Społecznej ośrodek otrzymał 1 października 2015 roku, a w marcu 2016 roku uzyskał status Ośrodka Wsparcia Ekonomii Społecznej Wysokiej Jakości.

Jakie efekty przyniósł pierwszy projekt LOWES?

Projekt „Lubuski Ośrodek Wsparcia Ekonomii Społecznej” uzyskał dofinansowanie w wysokości 16 147 456 zł, z czego 7 622 900 zł przeznaczono na doradztwo, dotacje i finansowe wsparcie pomostowe. Realizacja od września 2016 do końca sierpnia 2018 roku przyniosła 182 nowe miejsca pracy, 34 nowe przedsiębiorstwa społeczne oraz wsparcie dla 6 istniejących PS.

Ośrodek objął powiaty: gorzowski, miasto Gorzów Wielkopolski, strzelecko-drezdenecki, żagański, międzyrzecki, nowosolski i świebodziński, a także gminy spoza subregionu – Rzepin, Wschowę, Łęknicę, Przewóz, Lubsko i Sulęcin. Po ponownym audycie Ministerstwa Rodziny Pracy i Polityki Społecznej LOWES uzyskał akredytację „AKCES” i od 1 września 2018 roku rozpoczął drugi projekt, w ramach którego zaplanowano kolejne 182 stanowiska pracy dla osób zagrożonych wykluczeniem.

Na czym polega projekt Wnuczęta w dobrych rękach?

Projekt ten łączył aktywizację zawodową ze wsparciem opiekuńczym w rodzinach. Stowarzyszenie realizowało go z partnerami – Stowarzyszeniem „Razem dla Strzelec” oraz Stowarzyszeniem na Rzecz Edukacji „POMOST”. Skierowano go do osób bezrobotnych i emerytów po 50. roku życia, które opiekowały się wnuczętami do lat 4 lub osobami wymagającymi stałej opieki.

Wsparciem objęto łącznie 210 uczestników, w tym 150 kobiet. W grupie bezrobotnych 50+ było 150 uczestników, w tym 120 kobiet, natomiast w grupie emerytów 50+ – 60 uczestników, w tym 30 kobiet. Stypendia szkoleniowe trafiały do osób, które deklarowały chęć powrotu do pracy i nabycia nowych umiejętności. Projekt zakończył się 30 września 2019 roku.