Przedsiębiorca – jak zacząć własną działalność gospodarczą?

Aby zacząć własną działalność gospodarczą w 2026 roku, trzeba wybrać formę prawną oraz dopełnić wpisu w CEIDG lub KRS. Najprostszą drogą dla osoby fizycznej jest rejestracja jednoosobowej działalności gospodarczej w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Poniżej znajdziesz wskazówki dotyczące definicji, rejestracji i dodatkowych statusów, które mogą ułatwić prowadzenie firmy.

Kim jest przedsiębiorca w polskim prawie?

W polskim systemie prawnym nie ma jednej, uniwersalnej definicji przedsiębiorcy. Podstawowe znaczenie określa Prawo przedsiębiorców. Zgodnie z art. 4 ust. 1 tego aktu chodzi o osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną niebędącą osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, o ile wykonuje działalność gospodarczą. Taki podmiot ma obowiązek rejestracji w odpowiednim rejestrze.

Kodeks cywilny w art. 431 posługuje się szerszym ujęciem i wskazuje na prowadzenie we własnym imieniu działalności gospodarczej lub zawodowej. W tym ujęciu status nie zależy od wpisu do CEIDG ani KRS. Obejmuje również podmioty, które nie muszą się formalnie rejestrować, na przykład koła łowieckie, koła gospodyń wiejskich czy samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej.

Podstawowa definicja z art. 4 ust. 1 Prawa przedsiębiorców: przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca działalność gospodarczą.

Skąd pochodzi pojęcie przedsiębiorcy?

Określenie entrepreneur wywodzi się z języka francuskiego i po raz pierwszy pojawiło się w Dictionnaire de la langue francaise w 1437 roku. W międzywojennej Polsce funkcjonowało pojęcie kupca, wprowadzone w art. 2 § 1 kodeksu handlowego. Po II wojnie światowej zastąpiono je jednostką gospodarczą, a następnie podmiotem gospodarczym.

Ustawa Wilczka uchyliła pojęcie jednostki gospodarczej i wprowadziła podmiot gospodarczy. Dopiero ustawa wprowadzająca przepisy o Krajowym Rejestrze Sądowym posłużyła się pojęciem, które nawiązywało do przedwojennego kupca. Ta ewolucja dobrze pokazuje, jak zmieniało się podejście do prowadzenia działalności.

Jak inne ustawy rozszerzają definicję?

Niektóre akty prawne definiują przedsiębiorcę szerzej niż Prawo przedsiębiorców. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji uznaje za przedsiębiorców osoby fizyczne, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, które choćby ubocznie uczestniczą w działalności gospodarczej.

Najszerszą definicję zawiera art. 2 pkt 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Obejmuje ona również osoby działające w imieniu lub na rzecz przedsiębiorców. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów dodatkowo zalicza do tego grona niektóre stowarzyszenia, fundacje i partie polityczne.

Jak wybrać formę prowadzenia działalności?

Wybór formy zależy od charakteru planowanej aktywności, liczby zaangażowanych osób oraz skali odpowiedzialności. Osoba fizyczna może prowadzić jednoosobową działalność gospodarczą i dokonać wpisu w CEIDG. To najczęstsze rozwiązanie na początku drogi biznesowej.

W spółce cywilnej podmiotami są wspólnicy w zakresie wykonywanej przez nich działalności, a nie sama spółka. To istotna różnica, która wpływa na rejestrację – wspólników spółki cywilnej obejmuje CEIDG.

Przy wyborze formy pomocna bywa klasyfikacja wielkości podmiotu. Zalecenie Komisji Europejskiej z 6 maja 2003 roku definiuje mikroprzedsiębiorcę, małego i średniego przedsiębiorcę. Sektor MŚP obejmuje ponad 98% podmiotów i tworzy ponad połowę PKB państw członkowskich Unii Europejskiej. W Prawie przedsiębiorców odpowiednie kategorie zawiera art. 7 ust. 1.

Osoby fizyczne mogą też skorzystać z działalności pozarejestrowej. Jest ona dopuszczalna przez 60 miesięcy na mocy art. 5 Prawa przedsiębiorców, pod warunkiem prowadzenia drobnej aktywności w ograniczonym zakresie. To rozwiązanie sprawdza się na starcie, zanim firma zacznie generować regularne przychody.

Jak zarejestrować firmę w CEIDG lub KRS?

Rejestracja to podstawowy obowiązek przed rozpoczęciem działalności. Osoby fizyczne wpisują się do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, a pozostałe podmioty do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Wybór rejestru wynika bezpośrednio z formy prawnej.

Sam proces można uporządkować w następujący sposób:

1. ustalenie formy prawnej i profilu planowanej działalności,
2. wskazanie właściwego rejestru – CEIDG albo KRS,
3. przygotowanie danych identyfikacyjnych i adresowych,
4. złożenie wniosku w formie elektronicznej lub papierowej, zgodnie z regułami dla danego rejestru.

Wpis do CEIDG może zostać dokonany zarówno elektronicznie, jak i papierowo. Natomiast wpis do KRS od 2021 roku odbywa się wyłącznie elektronicznie. Ta różnica ma duże znaczenie praktyczne dla spółek i innych jednostek organizacyjnych.

Czym jest status AEO i kiedy może się przydać?

Podmiot, który w ramach działalności importuje towary spoza Unii Europejskiej, może otrzymać status upoważnionego przedsiębiorcy. Status ten nosi nazwę AEO i pochodzi od angielskiego określenia Authorised Economic Operator. Przyznaje go organ celny na wniosek złożony przez zainteresowaną firmę.

Status AEO nie jest obowiązkowy, ale stanowi potwierdzenie wiarygodności w obrocie celnym. Przyznany w jednym państwie członkowskim Unii Europejskiej jest uznawany przez organy celne we wszystkich państwach członkowskich. Dzięki temu podmiot może być traktowany jako wiarygodny partner handlowy.

Wniosek o wydanie pozwolenia AEO można składać wyłącznie w formie elektronicznej na Platformie Usług Elektronicznych Skarbowo-Celnych.

Jak złożyć wniosek o status AEO?

Firma składa wniosek do organu celnego, a szczegółowe zasady opisują przepisy unijnego prawa celnego oraz prawa celnego krajowego. W razie pytań warto skontaktować się z koordynatorem do spraw uproszczeń w izbie administracji skarbowej, właściwej dla swojej siedziby. Można też wysłać pytanie na adres e-mail: [email protected].

Jakie przywileje daje status AEO?

Posiadacz statusu AEO korzysta z wielu przywilejów określonych w przepisach unijnego prawa celnego. Organy celne traktują go jako podmiot wiarygodny. Przekłada się to na prostsze procedury i większe zaufanie w kontaktach handlowych.

Jak budować pozycję i rozwijać firmę?

Oprócz formalnej rejestracji i bieżących obowiązków warto myśleć o budowaniu relacji oraz reputacji. W Polsce od 2003 roku działa międzynarodowa inicjatywa EY Przedsiębiorca Roku, która promuje najlepszych przedsiębiorców z całego świata. Zwycięzca krajowej edycji reprezentuje Polskę w światowym finale w Monte Carlo.

Udział w tego typu inicjatywach pozwala zdobyć rozpoznawalność i nowe kontakty. Społeczność EY Przedsiębiorca Roku daje kandydatom wyjątkową możliwość budowania relacji oraz rozwoju swojej firmy. To szczególnie cenne dla osób, które dopiero rozpoczynają działalność.

Harmonogram 23. edycji obejmuje:

W 23. edycji konkursu EY Przedsiębiorca Roku wyłoniono 16 przedsiębiorców i przedsiębiorczyń z 12 firm. Dla początkujących może to być inspiracja i dowód na to, jak różne ścieżki prowadzą do rozwoju.